Sinds kleuters een eigen agenda hebben is het ochtendhumeur niet meer voorbehouden aan hun ouders. Wie van naschoolse opvang naar judo naar knutseltherapie wordt gesleept, wil ook weleens uitslapen. Dan kan een wekker een behoorlijke stoorzender zijn. Met Mopsman hebben deze kleuters een prentenboekenheld in wie ze zich gniffelend zullen herkennen.

Als kunstenares in het communistische Tsjecho-Slowakije voelde Květa Pacovská (1928) zich beknot in haar creatieve vrijheid. Het dreef haar in de jaren zestig richting het prentenboek, een genre dat door de machthebbers als te onbenullig werd beschouwd om onder toezicht te stellen. En gelukkig maar – de prentenboekenwereld zou een uitzonderlijk talent zijn misgelopen.

Marije (1976) en haar vader Ronald Tolman wonnen met hun tekstloze prentenboek De boomhut het Gouden Penseel 2010 voor het mooist geïllustreerde kinderboek. Sinds gisteren zijn een aantal van de originele prenten te zien in het Rijksmuseum. Hoe de samenwerking tussen een illustratrice en een beeldend kunstenaar leidde tot een prijzenregen en internationaal succes.

Met het thema ‘Beeldtaal in kinderboeken’ staan deze Kinderboekenweek (6-16 oktober) illustraties centraal. Tekenaars blijken opvallend vaak hun huisdieren te portretteren. Een rondgang langs honden, poezen, paarden, konijnen en een aap die niet Bokito heet.

‘Mees Kees – nu óók als Kinderboekenweekgeschenk!’ zou de reclameleus van Stichting CPNB kunnen luiden. Het boek dat kinderen tijdens de Kinderboekenweek (t/m 16 oktober) gratis ontvangen bij besteding van tenminste € 10,- aan kinderboeken is onderdeel van een reeks over de sympathieke stagiaire Mees Kees en zijn rommelige klasje.

Morgen ontvangt Thé Tjong-Khing (1933) in het Letterkundig Museum in Den Haag de Max Velthuijs-prijs voor zijn kinderboekenillustraties. Aan de driejaarlijkse oeuvreprijs is een geldbedrag verbonden van € 60.000,-. Zes collega’s over de tekenaar die zich in zijn werk steeds opnieuw uitvindt.

Dertig jaar na hun debuut verschijnt De paraplu, een tekstloos prentenboek waarmee ze de gedetailleerde illustraties uit hun eerdere werk achter zich laten. Ingrid en Dieter Schubert over inspiratie, het vak en de veranderde positie van de illustrator. ‘Tekenaars zijn zelfbewuster geworden.’

Gideon Samson (1985), zoon van een schrijvende moeder,  is de jongste auteur die ooit een Zilveren Griffel won. Tijdens het Kinderboekenbal op 5 oktober wordt bekend of hij zijn prijs mag inwisselen voor de hoogste onderscheiding: de Gouden Griffel. In Ziek komt een tienermeisje een boek lang haar bed niet uit. Het einde van het verhaal is open. ‘Lezers vragen me vaak wat Belle heeft. Ze vinden het niet te verkroppen dat haar ziekte nergens benoemd wordt.’

Wie vorig jaar het poëziespektakel Ik wil een naam van chocola las, wist het eigenlijk al: Simon van der Geest (1978) was met iets bijzonders bezig. De jonge schrijver, die eerder dat jaar was gedebuteerd met het veelbelovende, maar ook licht ontsporende kinderboek Geel gras, had voor deze bundel een gedicht in vrije versvorm geschreven. Zittend op de koude bril van een zwembad-wc droomt een jongetje, dat kort daarvoor nog mikpunt was van pesterijen, zich de held van een verhaal: ‘en dat we vet verdwalen en heel ver en vrij en vol gevaar, onderweg sneuvelen er een paar en iedereen huilen behalve ik, / en ik, ik zeg dan: / ‘Hé, kom op. / Loop maar mee met mij.’

Het kunstboek voor kinderen verovert in Nederland langzaam terrein. In navolging van Engeland, Duitsland en Frankrijk verschijnen steeds meer bijzondere uitgaven; van onconventionele telboeken tot schitterend vormgegeven monografieën.

Met ‘young adult’-boeken proberen uitgevers tieners aan het lezen te krijgen. Het uit de Angelsaksische wereld overgewaaide genre wint in Nederland aan populariteit en heeft straks ook een eigen prijs.

Voor griezelfans is er Paul van Loon, voor verliefde meiden Francine Oomen. Maar wat lezen kinderen die willen lachen? Engelse jongens en meisjes zijn daar al jaren achter: de verhalen over Meneer Gum van Andy Stanton.

De adolescentenromans van de Engelse schrijver Kevin Brooks (1959) kennen een dreiging en donkerte die ongebruikelijk is voor literatuur voor jongeren. Ieder nieuw boek lijkt onheilspellender dan het vorige. ‘Om je de waarheid te zeggen: ik ben niet zo dol op mensen.’

Salinger is dood, maar Holden Caulfield is springlevend. Al ruim vijftig jaar resoneert zijn dwarse geluid in een koor aan literaire tienerstemmen die in spreektalige zinnen vol stopwoorden en herhalingen hun ongenoegen over de wereld spuwen. Tegenwoordig laten de klonen van de zestienjarige verteller uit The Catcher in the Rye vooral van zich horen in de Young Adult Literature, een uit het Angelsaksisch taalgebied overgewaaid genre dat in eigen land nogal in de belangstelling staat.

In de kluizen van het Stadsarchief Amsterdam is een tentoonstelling voor kinderen te zien, gebaseerd op het fotowoordenboek Amsterdamsedingen. Historische monumenten en vrolijke trivialia worden op non-conformistische wijze naast elkaar getoond.