Karakter
Hummelinck Stuurman
‘Een mens kan aan jou geen goed doen!’ werpt een getergde advocaat zijn protegé Katadreuffe op driekwart van Karakter voor de voeten. De koppigheid van de hoofdpersoon heeft dan zulke groteske vormen aangenomen dat zelfs degenen die het beste met hem voor hebben met de handen in het haar zitten.
Ger Thijs (tevens regie) bewerkte Bordewijks roman uit 1938 voor toneel en bracht het in ‘gewapend beton’-stijl geschreven boek terug tot de kern: drie stijfkoppen die met hun halsstarrigheid hun eigen geluk in de weg staan.
In de crisisjaren dertig is Katafreuffe het onwettige kind van deurwaarder Dreverhaven (‘met een hart slechts in letterlijke zin’) en zijn dienstbode Joba. Zij weigert zijn geld en huwelijksaanzoeken, zoals Katadreuffe iedere hulp weigert bij zijn moeizame weg van arbeiderskind tot advocaat. Daarbij wordt hij systematisch tegengewerkt door zijn vader die hem ‘voor negen tiende wurgt’ opdat dat laatste ‘beetje asem hem groot zal maken’.
Na Jan Decleir en Fedja van Huêt in Mike van Diems verfilming uit 1997 is het even wennen aan Joost Prinsen en Waldemar Torenstra als vader en zoon. Bij Thijs is hun relatie koud en afstandelijk maar minder duister dan in de film, die soms een thrillerachtige allure had. Thijs’ bewerking is kaler en blijft dichter bij het origineel, maar zijn script kent meer humor dan het boek.
In een lange zwarte jas doemt Prinsen dreigend op uit de duisternis. Zijn tekst spreekt hij uit op afgemeten, autoritaire toon – deze man duldt geen tegenspraak. Prinsen speelt hem nukkig en hoekig met hier en daar een snerpende uithaal.
Torenstra heeft meer moeite in zijn rol te komen. Pas als hij als klerk op een advocatenkantoor belandt wint zijn acteren aan kracht, mede dankzij het geëxalteerde spel van de advocaten George van Houts en Jules Croiset die met hun snedige dialogen voor de geestige momenten zorgen.
Daar waar de emoties werkelijk hoog oplopen rammelt het stuk nog. De uitbarstingen van liefde en haat worden te mat gespeeld om de drie stijfkoppen waarachtig menselijk te maken. Dat Katadreuffe zo bezeten is van één idee dat zijn innerlijke ‘particuliere veiligheidsdienst’ alle andere weert, is raak gezegd maar de tragiek van zijn woorden dringt niet door.
Dat neemt niet weg dat Karakter een verdienstelijke voorstelling is met ouderwetse typemachines en voldoende vaart om net als z’n voorganger Heren van de thee een groot publiek aan te spreken.
Karakter, Hummelinck Stuurman. Gezien 23/9 Haarlem. 29/10 Schouwburg Amstelveen, 27/1 t/m 6/2 DeLaMar.
Reacties (0)