Interview Bas Odijk

Boven in de splitlevelwoning van Bas Odijk (1952) staat een vleugel. Tijdens het gesprek neemt hij er een paar keer achter plaats. ‘Kijk, zo klinkt dat.’ Hij speelt een paar akkoorden, een flard van een melodie. De muziekleraar in hem (hij doceert solfège aan de Amsterdamse Theaterschool) laat zich niet verloochenen. Het muzikale gehoor van zijn studenten bevorderen door muziek in componenten uiteen te rafelen, dat is het doel, al meer dan dertig jaar. Daarnaast componeert Odijk voor theater, ook al jarenlang. Ergens in hem huist een popmuzikant die liedjes wil maken; de puber die tijdens de middelbare school in allerlei bandjes speelde, altijd op de toetsen, daar ligt zijn hart, zijn talent.

Via de theaterschool kwam Odijk met mensen uit het vak in aanraking. Hij werkte met Jenny Arean, Ischa Meijer, Brigitte Kaandorp, Marlies Helder, Hetty Blok. Regisseur Bruun Kuijt introduceerde hem in het jeugdtheater. Eerst Schateiland, daarna de Hoe overleef ik-musical naar de populaire boeken van Francine Oomen. Het eerste deel werd bekroond met een Zilveren Krekel als een van de beste jeugdvoorstellingen van het jaar. Deel twee, Hoe overleef ik (zonder) liefde?, toert nu door het land. Het publiek: kinderen vanaf negen jaar, meisjes vooral, verslingerd aan de liefdesperikelen van Oomens überpuber Rosa. Om zich in de doelgroep te verdiepen luisterde Odijk naar de muziek die hij kreeg van een vriend die meester is van groep acht. Een hele jaargang aan hits die hij draaide tijdens klassendisco’s. “Met het meeste kon ik niets,” zegt Odijk. “Een figuur als Justin Bieber is een cultheld, bij hem gaat het meer om de looks dan om de muziek.” De nummers die hem wel bevielen, schoof hij na twee weken terzijde. “Het moet inspiratie blijven, ik wil geen liedjes imiteren.”

Voor Hoe overleef ik (zonder) liefde? verbond Odijk de personages aan verschillende muziekgenres. Het vriendinnenclubje van Rosa gaf hij een soulgeluid. “Een beetje Stevie Wonder en Aretha Franklin-achtig, maar dan geactualiseerd zoals je dat nu hoort bij Adele.”

Rosa’s stiefvader Alexander kreeg een gospellied. Voor Rosa’s vriendje Neuz, die zich bezighoudt met graffiti, schreef Odijk een hiphopnummer. Eigenlijk zat er op dat punt in het script van Heleen Verburg geen lied, maar vanwege de nauwe verwevenheid met de graffiticultuur leek het hem aardig iets met hiphop te doen. Geïnspireerd door een nummer van Postman bewerkte hij Verburgs dialoog tot een rap, met  Rosa’s vriendinnen als koortje. (Odijk: “Ik ben erg van de koortjes; ik kan er humor in kwijt, commentaar op de liedjes die ik er zelf in schrijf. Bovendien moeten de acteurs de voorstelling 112 keer spelen, die hebben graag wat te doen.”)

Een tweede man in het leven van Rosa’s moeder is de Italiaanse meneer Rosetti. Opera, dacht Odijk. En: Spanje. Omdat het lied dat hij zingt over Barcelona gaat. Op dit punt in het gesprek gaat Odijk achter de vleugel zitten. “Bienvenido in Barcelona,” zingt hij, “stad van de liefde, stad del áááá-áááá-mor.” Met van die lange opera-uithalen dus. Verderop, in de coupletten, wordt het dan weer meer Spaans.

Hoofdpersoon Rosa is als enige ‘genreloos’. “Zij moet waarachtig overkomen, daar past niet één muzieksoort bij.”

Odijks eigen favoriete lied: Please delete me, gezongen door Rosa, net als in de eerste musical vertolkt door Roos van Erkel. Een geweldige actrice, vindt hij. “Dat heeft te maken met haar oorspronkelijkheid. Zoals zij warmloopt voor de voorstelling, meteen al op de eerste repetitiedag… dat hoor je terug in de liedjes, die transformatie, die zielsverbondenheid. Ik heb haar nog nooit kunnen betrappen op een moment van onwaarachtigheid.” Wat hem zo bevalt aan het nummer? Odijk denkt na. “De tekst van Heleen; zinnen als niets waarvan ik hou, hou ik heel, er komen woorden uit mijn mond die ik nooit had willen zeggen, en de woorden die ik wel wil zeggen blijven steken in mijn keel zijn raak gevonden. Roos zingt het ook heel mooi. En het melodietje bevalt me, daar heb ik een tijd naar lopen zoeken.”

Hij vertelt hoe dat gaat, dat zoeken. “Eerst ga ik de tekst ritmiseren. Dat wil zeggen: ritmisch lezen, declameren zodat er metrum ontstaat. Heleen schrijft haar liedteksten bijna als proza – expres, omdat ze weet dat ik het prettig vind als ik iets uit te vogelen heb. Rosa is gedurende de voorstelling nogal bozig. Als je haar teksten leest, denk je in de eerste plaats aan langzame, sombere nummers. Dat werkt alleen niet bij muziektheater, dan wordt Rosa’s personage veel te neerslachtig. In Please, delete me heb ik daarom gezocht naar een bepaalde jachtigheid. Je hoort het in de coupletten, daar zit een onrust in die tegen de tekst in gaat. Het refrein is dan weer vrij lyrisch, met langere noten. Daarin wordt het gevoel bezongen van situaties die in de coupletten zijn neergezet. Met die lange noten kun je emoties beter tonen. In dit nummer is het een melodietje dat als een trappetje naar beneden gaat, alsof Rosa leegloopt.”

Maar nog even terug naar het ritmiseren: “Als ik dat gedaan heb, ga ik naar het Vondelpark,” zegt Odijk. “Daar loop ik een beetje voor me uit te hummen, dingetjes te proberen, net zo lang tot ik de melodie gevonden heb. Please, delete me kostte me drie rondjes.”

Nog iets waar Odijk blij mee is: de muzikanten die hij mocht contracteren voor de orkestband en de cd. Flamencogitarist Eric Vaarzon Morel bijvoorbeeld, met de perfecte klankkleur voor het Barcelona-lied. En de strijkers, de saxofonist, de drummer en de trompettist met wie hij de studio in ging. Voor de eerste musical werd nog veel met de computer gewerkt, dit keer werd alles live ingespeeld. Duurder en tijdrovender, zegt Odijk. Maar ook: “Veel mooier.”

Hoe overleef ik (zonder) liefde?, Theater Familie. 30/12 De Meervaart, 7/1 Schouwburg Amstelveen, 21-22/1 Stadsschouwburg. De bijbehorende cd (€ 10,-) wordt na de voorstelling verkocht in het theater.