Interview Porgy Franssen

Het konijn van acteur Porgy Franssen woont groter dan de meeste Amsterdammers: 160 vierkante meter balkon voor hem alleen. Het is dan ook een bedrijfskonijn, zegt Franssen (1957). Hij grinnikt, de klank van de zojuist toegedichte functie aan zijn huisdier bevalt hem. Het terras grenst aan de creatieve bedrijfswoning in het westelijk havengebied die hij met zijn vrouw en dochter bewoont. Verder schuift over de houten vloer nog een Hongaarse jachthond, type eeuwig blij. Als z’n baas zegt dat ze naar buiten gaan huppelen zijn achterpoten. Achter de grote ramen, etages lager, dobberen vrachtschepen over het IJ. Het uitzicht is magnifiek, ook ’s avonds – de flikkerende lichtjes van de Houthavens, aan de overkant Noord met de NDSM-pier.

In deze ruimte speelt Franssen zijn theatermonoloog Novecento, een tekst van de Italiaanse schrijver Alessandro Barrico over een vondeling die opgroeit op een schip en nooit een voet aan wal zet. De locatie lijkt voor het stuk gemaakt: de haven, het water, de boten…

“Daar komen twee rijen stoelen,” gebaart Franssen. “En dan sta ik hier.” Hij doet een paar stappen naar achteren richting de grote ramen. Eerder plaatste hij een tribune, maar dat was een hoop gedoe, die hele stellage in de lift naar boven. Nu doen ze het met gewone stoelen, is ook wat intiemer, het publiek zit boven op de speelvloer.

Franssen speelde Novecento voor het eerst bij Orkater in een regie van Dirk Groeneveld met muziek van David Dramm. Het idee voor de voorstelling kwam van hemzelf. “Ik had het boek gelezen, een prachtige metafoor voor het leven. De jongen uit het verhaal heeft de beperkingen van het bestaan op het schip nodig om gelukkig te worden. Daar kan hij zich ontwikkelen tot een groot jazzpianist. Aan wal gaan durft hij niet, de enormiteit van de buitenwereld boezemt hem angst in. Ik herkende iets in dat jongetje. Als kind voelde ik me vaak als een vis in een aquarium; ik beschouwde de wereld om me heen, maar maakte er geen deel van uit. Het is heerlijk als een schrijver dan zegt: doe waar je goed in bent en verlang niet meer. De tekst ontstijgt het gewone zoals Shakespeare dat ook kon met taal. ‘Dit is een tekst voor een acteur,’ schreef Barrico op de eerste bladzijde. Toen wist ik dat ik het boek als monoloog op het toneel wilde brengen.”

Franssen speelde Novecento in theaterzalen, op de camping in de Dordogne, op een schip tijdens Sail Amsterdam, voor een verliefd stel op een Frans strand en voor een groep mensen met het syndroom van Down (‘Muisstil waren ze. Toen ik ze na afloop vroeg of ze genoten hadden, zeiden ze dat ze er niets aan vonden.’). Een groot ondernemer wil Franssen zich echter niet noemen. Als acteur is hij gewend in warme baden te stappen: script, regisseur, tournee, alles is geregeld. Dat ligt hem. Toch blijft hij buiten de veilige muren van een theatergezelschap terugkeren naar Novecento, nu voor het tweede jaar bij hem thuis. Dat hij het stuk tegenwoordig zelf produceert, is een vorm van cultureel ondernemerschap die het kabinet tevreden zal stemmen, maar daar is het hem niet om te doen. De tekst laat hem niet los, zegt hij. “Het is als muziek waarvan je je hele leven blijft houden. Ik blijf nieuwe lagen in het verhaal ontdekken.” Voordelen heeft het ook, thuis optreden: geen files, geen reistijd en een persoonlijk contact met het publiek dat hij na afloop een glaasje wijn aanbiedt om nog wat na te praten. Zijn vrouw doet de techniek en regelt de kaartverkoop, ook wel gezellig.

Drie weken voor de eerste opvoering begint Franssen met repeteren. De tekst omvat 112 boekpagina’s met veel alliteratie en uitwijdingen. “Zelden een stuk gezien met zoveel bijzinnen. Maar het verhaal bevat een prettig soort logica, je kunt het denkend spelen. Op een gegeven moment wordt het als Altijd is Kortjakje ziek, dan blijft het in je hoofd hangen.”

Novecento, Porgy Franssen. 9-11/12 en 16-18/12 bij Franssen thuis. Boeken kan via www.porgy.nl
Meer Porgy Franssen: Oleanna, Novecento + diner 23-25/11, Verloren liefdes 26/11, Koninklijke Schouwburg Den Haag