Interview Carel Alphenaar en Marieke Heebink

De procedure is als volgt: 48 uur voor de voorstelling krijgt de dienstdoende acteur een A4-tje met instructies. Een soort verkeersregels, noemt vertaler Carel Alphenaar het. ‘Als je je verspreekt, gewoon opnieuw beginnen’ staat er bijvoorbeeld. Pas als de spelers op het toneel staan ontvangen ze een verzegelde envelop met daarin de theatertekst, die ze op dat moment voor het eerst zien. “Ik weet helemaal niets,” zegt Toneelgroep Amsterdam-actrice Marieke Heebink, die naast Hans Kesting, Gijs Scholten van Aschat en Hadewych Minis een van de vier acteurs is die de toneeltekst Wit konijn, rood konijn deze week zal voordragen in Bellevue. “Van te voren werd expliciet gezegd: verdiep je er niet in. Dat heb ik dus niet gedaan. De reden om met dit project in zee te gaan was Carel. Ik ken hem al heel lang. Hij vertaalde Angels in America voor Toneelgroep Amsterdam, daar beleven we tot op de dag van vandaag veel plezier aan.”

De Iraanse Soleimanpour schreef White Rabbit, Red Rabbit nadat hem als militaire dienstweigeraar zijn paspoort was ontnomen. Met zijn oorspronkelijk Engelse theatertekst wil hij een publiek buiten z’n landsgrenzen bereiken. Alphenaar: “Het is een betoverend stuk. Soleimanpour was 29 toen hij het schreef. Het is het verhaal van iemand die in onvrijheid leeft en daarvan iets wil overseinen naar de Westerse wereld. Het is geen heftig pamflet, eerder een parabel, een geestige beschrijving van macabere spanningen. De schrijver hecht er zeer aan dat de acteurs de tekst pas zien als ze op de speelvloer staan. Het moet voor hen een onthulling zijn, net als voor het publiek.”

Vorig jaar ging het stuk simultaan in première op theaterfestivals in Toronto en Edinburgh. Sindsdien reist de voorstelling de wereld over. Onny Huisink en Saskia Janse, artistiek leiders van het Edamse Speeltheater Holland, zagen een uitvoering in Edinburgh. Het potje dat ze nog te besteden hadden voor ze hun gezelschap volgend jaar zullen overdragen aan Het Houten Huis wilden ze gebruiken voor een bijzonder project. Dat werd Wit konijn, rood konijn, een voorstelling in het kader van het internationale netwerk Connecting Stories dat Iraanse, Nederlandse en Noord-Amerikaanse theatermakers verbindt. Alphenaar werd gevraagd voor de vertaling en castte een deel van de spelers. Veel Toneelgroep Amsterdam-acteurs inderdaad, knikt hij. “Ik ben een trouwe klant, ga altijd naar hun voorstellingen. Voor dit project heb ik gezocht naar creatieve lezers die een expressieve reactie op zo’n tekst kunnen geven.” Tot Heebink: “Je bent toch niet dyslectisch?” Heebink: “Nee.”

Ze ziet er nog niet echt naar de avond uit, bekent ze. “Op een bepaalde manier ga je toch met de billen bloot, daar moet ik nog iets op zien te vinden. Gijs, Hans, Hadewych en ik hebben het er onderling niet over. Een vriendin zei: wat hebben jullie een leuke snabbel met die konijnen. Het drong niet meteen tot me door waar ze het over had. Eigenlijk ben ik niet met de voorstelling bezig tot het mijn beurt is. Het enige wat ik kan doen is me instellen op het voorlezen van een tekst die ik niet heb voorbereid. Blijkbaar is er een goede reden dat wij het stuk niet van tevoren mogen zien. Op zich ben ik wel getraind in het lezen en tegelijkertijd begrijpen van een tekst. Op toneel ben je altijd bezig jezelf te registreren, te regisseren. Wat dat betreft is het slim dat ze acteurs hebben gevraagd en geen nieuwslezers. Maar spannend is het wel, je bent toch bang dat je over je tong kakt.”

Alphenaar: “De acteurs doen afstand van de comfortabele voorsprong die ze normaalgesproken op het publiek hebben. Er staan geen regieaanwijzingen in de tekst, alles is verbaliseerd. Als de acteur naar de andere kant van het toneel moet lopen staat er: wil je nu naar de andere kant van het toneel lopen. Het is aan de acteurs om het publiek bij het stuk te betrekken. Ik twijfel er niet aan of ze dat gaat lukken.”

Wit konijn, rood konijn, Speeltheater Holland. 17-20/5 Bellevue. Marieke Heebink speelt 18/5.