Interview Moniek Merkx, Jan Veldman en Vincent van Warmerdam

Het was in Liverpool dat hij het idee voor de toegewijde fan kreeg, vertelt Jan Veldman in de foyer van Jeugdtheater de Krakeling. Hij heeft zojuist een repetitie bijgewoond van de nieuwe muziektheaterproductie van Theatergroep Max. Het was de eerste keer dat hij Help in z’n geheel zag en het resultaat viel hem niet tegen: “Het was beter dan ik had durven hopen, ik voel me apetrots.”

Op verzoek van regisseur en artistiek leider Moniek Merkx schreef Veldman (Matilda, Wie vermoordde Mary Rogers) een voorstelling over de opkomst van een jongensbandje. Nou ja, bandje. De beroemdste band van de popgeschiedenis – de Beatles. Maar die naam wordt nergens genoemd.

“Help is geen biografische documentaire over de Beatles,” zegt Merkx. “Wij hebben het over de periode voor ze beroemd werden, het mocht best een beetje een fictief verhaal worden. Er komen wel elementen uit de geschiedenis langs, maar dat zijn extraatjes voor de ouders in de zaal. Ik verwacht niet dat die op een blaadje zullen afvinken wat waar is en wat niet. Help is in de eerste plaats een verhaal over jonge mensen die tegen de verdrukking in tot grote hoogten komen. Het gaat over keihard werken en een intense liefde voor muziek.”

Want muziek maken is niet alleen glitter en glamour, weet componist, theatermaker en muzikant Vincent van Warmerdam. Het is ploeteren en keihard op je bek gaan, en toch telkens weer opkrabbelen en opnieuw beginnen. “De Beatles zijn een goed voorbeeld van een band die op zo’n manier beroemd is geworden. Het waren working class heroes.”

Voor de voorstelling componeerde hij een aantal nummers die dicht tegen het Beatles-repertoire aanschuren. Eerder demonteerde hij de muziek van een andere beroemde band, The Monkees, voor Orkater-productie The Prefab Four. Voor Help zette hij, in overleg met Veldman en Merkx, ook enkele covers van de groep op de speellijst. “Als je de Beatles naspeelt val je als muzikant snel door de mand,” constateert Van Warmerdam. “Met covers zijn de jongens vrijer in het vinden van hun eigen vorm. Het aardige is dat ze op die manier heel dicht bij de Beatles zijn uitgekomen.”

‘De jongens’ zijn Marne Miesen, Erik van der Horst, Viktor Griffioen en Kaspar Schellingerhout. De laatste drie oogstten als muziektheatergroep The Sadists veel lof op de Parade. Van Warmerdam: “Hun jonge honden-bravoure komt in de buurt van wat de Beatles hadden.”

De vier jongens worden bijgestaan door Mees van Warmerdam (zoon van Alex, neef van Vincent). Hij speelt de rol van vervangend drummer Ringo Star en staat alleen tijdens de laatste scènes op het toneel.

Roosmarijn Luyten is de fan van het eerste uur die de lotgevallen van de jongens op de voet volgt. En passant vervult ze ook nog even alle andere vrouwenrollen.

“Die fan is een extra motor onder het verhaal,” zegt Veldman. “Zij vertegenwoordigt de latere ‘Beatlesmania’, de bezetenheid van de miljoenen bewonderaars.”

Het idee dat de voorstelling één lange flashback moest zijn, komt uit zijn koker. Net als verteller George Harrison (Erik van der Horst), die het verhaal losjes van commentaar voorziet. Veldman: “Dat is het geweldige aan jeugdtheater: je hoeft geen ingewikkelde overgangsscènes te bedenken, een vertelinstantie introduceren is genoeg.”

Ter voorbereiding op de voorstelling reisde het artistieke team begin vorig jaar naar Beatles-stad Liverpool. Een ontluisterende ervaring, zegt Veldman. “Het was januari, regenachtig en vroeg donker. De meisjes op straat liepen in korte rokjes met blote benen. Because they’re crazy, zei onze taxichauffeur – het was een ongelooflijk treurig gezicht. In de stad stikte het van de Beatles-parafernalia, dat maakte de boel niet vrolijker.”

Gelukkig was er de Magical Mystery Tour die langs Penny Lane en Strawberry Fields voerde, en die hen naar de wijk bracht waar de Beatles waren opgegroeid. “Coronation Street-achtige arbeidershuisjes,” aldus Veldman. “Dat van George Harrison is nooit opgeknapt, het was nog even vervallen als hoe het toen moet zijn geweest. Wat ik daar gezien heb, heeft de tekst absoluut beïnvloed, ook al zie je dat niet letterlijk terug.”

Schrijven voor Merkx noemt Veldman gevaarlijk op een goede manier. “Je weet dat het nooit vanzelfsprekend zal worden, want die momenten weet zij er haarfijn uit te halen. Dat is soms best pijnlijk, maar uiteindelijk leidt het ertoe dat je jezelf overstijgt.”

Een grappig en dramatisch verhaal, zegt Merkx over Veldmans script. Het leent zich goed voor een montageachtige voorstelling, zoals zij die het liefste maakt. Ze roemt Veldmans keuze om niet alleen het verhaal van John Lennon en zijn jong gestorven moeder centraal te stellen, maar ook dat van de eerste, later uit de band gezette drummer Pete Best. “Voor kinderen is het een nieuw verhaal. Zij gaan mee in het drama van Pete, zonder de ballast van het verleden.”

Werken met de Beatles bezorgde haar een enorme berg aan inspiratie, zegt Merkx. “Met onze voorstelling leunen we op iets wat bestaat, maar we willen geen natuurgetrouwe imitatie geven. Ik ben er niet mee bezig mensen te laten geloven dat het echt is. Help gaat over loskomen van je ouders, over het vormen van je eigen identiteit. De titel is niet toevallig gekozen – het is de uitroep van jonge mensen die los willen breken uit een troosteloze havenstad. We hopen dat kinderen na afloop denken: deze voorstelling gaat over mij, ongeacht hoe oud dat kind is. De vraag ‘wie ben ik?’ kun je op iedere leeftijd stellen. Als theatermaker put ik uit een soort eeuwigdurend schoolpleinongemak, dat gevoel gaat nooit over.”

Help van Theatergroep Max. gaat vandaag in première in Jeugdtheater de Krakeling en is daar t/m 11 december nog 12 keer te zien.