Interview Eva Zwart

Zoals wanneer je jezelf in de bolle kant van een lepel bekijkt – zo ziet Spoonface’s hoofd eruit. Dat is nogal wat als je pas negen jaar bent, maar dat is nog niet alles. Behalve een groot hoofd heeft het meisje uit de gelijknamige voorstelling van jeugdtheatergezelschap BonteHond 1) een vorm van autisme 2) ouders die in scheiding liggen 3) iets ingewikkelds met Joodse wortels en 4) een woekerende tumor in haar hoofd. Veel meer pech kun je als kind niet hebben, en tóch is Spoonface niet in de eerste plaats een treurige, maar vooral een roerende voorstelling met veel (glim)lachmomenten waarin alles – regie, spel, decor, licht – op z’n plek valt. Niet alleen Eva Zwart werd genomineerd voor haar rol, de voorstelling als geheel sleepte ook een nominatie voor de meest indrukwekkende productie in de wacht.

Niet iedereen is het daarmee eens. De recensent van Trouw noemde de opeenstapeling van ellende ‘een brug te ver’ en sommige ouders en leerkrachten vroegen zich af of dat nou moest, zoveel misère in één voorstelling. Een beetje vermoeiend, vindt Eva Zwart, die discussie of het wel of niet kan voor kinderen. “Spoonface is geen somber stuk. Het gaat over overlevingsdrift, over de vechtlust van een bijzonder meisje en de schoonheid van droefheid – verdriet kan ook mooi zijn. Lee Hall schreef de tekst als hoorspel voor volwassenen en heeft met zijn verhaal de grenzen van het sentiment opgezocht; hoe veel tragiek verdraagt een stuk zonder dat het larmoyant wordt? Door haar autisme heeft Spoonface’s blik op de werkelijkheid iets absurdistisch; het geeft het verhaal z’n lichtheid en maakt het humoristisch. Als toeschouwer kun je op verschillende niveaus inhaken. Je kunt je richten op het feitelijke verhaal, maar ook op de ontroering, of op de lichte vertelvorm. Wat je ervan bijblijft heeft niet zozeer met leeftijd te maken, als wel met karakter.”

Drie jaar geleden benaderde regisseur Noël Fischer haar voor de rol. “Het maakt me niet uit of ik voor kinderen of volwassenen speel, of een voorstelling in de kleine of de grote zaal staat,” zegt Zwart. “Ik committeer me aan een maker, aan mensen die iets te vertellen hebben. Met Noël had ik eerder gewerkt in Mijn vader is een indiaan en ik wilde heel graag nog een voorstelling met haar maken. Toen ik de oorspronkelijke tekst van Spoonface voor het eerst las, dacht ik: mijn god, wat maakt dat kind veel mee! Maar na de tweede keer trof me vooral de grappige manier waarop ze over verdriet praat.”

Die grappigheid zit voor een deel in de taal en de grammatica, die er steeds nét even naast zit – knap vertaald door Jibbe Willems: ‘Dat ik dood ging gaan’ zegt Spoonface bijvoorbeeld, of: ‘Toen pap uitging met het slippertje’. Tegenwoordige en verleden tijd lopen in elkaar over, zoals ook het perspectief in de voorstelling steeds verspringt. Raak is Fischers vondst om Spoonface’s ouders wel spelend op te voeren, maar hun geen tekst te geven. De voorstelling is één lange monoloog, waarin Zwart zich rechtstreeks tot het publiek richt en de twee andere acteurs afwisselend fungeren als haar reële ouders en als poppen in de fantasiewereld van hun dochter. Tijdens de nagesprekken met kinderen merkte Zwart hoeveel die uit de voorstelling oppikken, ook al heeft Fischer met de tekst geen concessies gedaan aan de jeugdige doelgroep. Spoonface is gewoon een verhaal dat veel mensen aanspreekt, denkt Zwart. “Als hoorspel is het in verschillende landen in Europa uitgezonden op de radio. Truckers zetten hun wagen huilend naast de weg – ze gingen zo in het verhaal op dat ze niet verder konden rijden.”

 Spoonface, BonteHond, 9+. 2 t/m 4 september in De Krakeling.

Tijdens Het Gala van het Nederlands Theater op 12 september wordt bekendgemaakt wie de Gouden Krekels heeft gewonnen.