Interview met Titus Muizelaar, Bert Luppes en Paul Koek

Een mooi theatraal gegeven: drie monniken in een ingesneeuwd klooster. Ooit waren ze met velen, nu ligt de begraafplaats vol en zijn zij de laatsten die resten van hun congregatie. Maar drie is niet genoeg om een klooster te draaien. Na dertig jaar zwijgen en bidden zullen ze worden opgehaald – door wie en met welke bestemming is onduidelijk.

Floor Huygen, artistiek leider van Theater Artemis, raakte gefascineerd door het contemplatieve leven van kloosterbroeders. Geïnspireerd door de documentaire Into Great Silence over het leven van Kartuizer monniken en in nauwe samenwerking met Libris Literatuurprijswinnaar Bernard Dewulf werd de basis gelegd voor Drie Monniken.

Met zijn toneeltekst leverde Dewulf een derde van de voorstelling. De overige tweederde konden ingevuld worden met handeling en geluid, was zijn suggestie, Een werkwijze waarmee Titus Muizelaar (1949), Bert Luppes (1955) en Paul Koek (1954) goed uit de voeten konden. De drie kennen elkaar al lang, speelden eerder samen, altijd met veel plezier. Met elkaar hebben ze Dewulfs tekst opgerekt tot bijna twee uur muziektheater. Het publiek is getuige van de laatste gezamenlijke avond van de monniken. Door met elkaar te spreken verbreken ze de code. Tegelijkertijd verschaft het hun menselijke contouren.

Al tijdens de tweede repetitiedag suggereerde Muizelaar een aantal ‘nulscènes’ in te voegen; tekstloze aktes waarin rituele handelingen worden getoond als handreiking voor het publiek om te laten zien hoe streng het leven in een kloosterorde is. Bijna eng, noemt Koek de strikte dagindeling. “Alsmaar alleen in je cel, alsmaar in je eentje bidden – hoe kun je geluk vinden door in zulke meedogenloze schema’s te leven?”

Al improviserend kwamen de scènes tot stand. Wat kon wel en wanneer werd het monnikje spelen? Want in typetjes waren ze niet geïnteresseerd. Ze willen een wereld oproepen, niet één op één een specifieke orde naspelen, maar tonen hoe zij zich verhouden ten opzichte van die andere wereld. Heerlijk om die dingen met z’n drieën uit te vinden, zegt Luppes. En nee, dat gaf geen strijd. “Ik accepteerde alles wat Titus en Paul zeiden.” Dat is de zegen van ouder worden, meent Muizelaar. “Dat je naar elkaar kunt luisteren en elkaar aanwijzingen kunt incorporeren. Dat er geen afgunst is als de ander iets moois doet, maar je kunt genieten van elkaars spel.”

Het repeteren gebeurde in witte pijen. Luppes: “Geef mij een kostuum en de mensen denken dat ik ben wat ik draag. Dat is wel prettig, dan hoef ik verder niet zoveel te doen om m’n personage neer te zetten en kan ik me concentreren op de tekst. Maar zo’n pij is wel een onding. Ik heb een schurfthekel aan die kap op m’n kop. Je ziet geen klap, soms versta ik de anderen niet.”

Koek: “Tijdens de repetities ben ik gaan begrijpen waarom monniken deze klederdracht hebben: zo’n pij is een cocon, als je-em aantrekt ben je alleen.”

Drie Monniken is geen well made play geworden met een duidelijk begin, hoogtepunt en einde. Luppes: “Het stuk kent een doorgaande lijn, het eindigt waar het begon, in die zin heeft het wel iets van Beckett.” Koek: “Bernard heeft in zijn tekst ruimte gelaten voor het publiek om z’n eigen gedachten over de monniken te vormen en voor ons om er muziektheater van te maken. Het is bijna een operalibretto, daar zit ook vaak veel meer onder dan benoembaar is.”

Koek componeerde zelf de muziek die als een soort bodem onder de voorstelling ligt. Daarbij liet hij zich inspireren door de Franse katholieke componist Olivier Messiaen. Koek: “Ik ben op zoek gegaan naar een manier om de tijd muzikaal stil te zetten, om door de muziek de eeuwigheid te voelen.”
Luppes: “Bernard schreef Drie Monniken speciaal voor ons. Hij heeft een groot beroep gedaan op ons vakmanschap om zijn tekst vorm te geven.”
Muizelaar: “Ik ben trots dat we het stuk hebben veroverd. We zijn door vele stadia gegaan, maar uiteindelijk hebben we de tekst een context weten te geven.”

Drie Monniken, Theater Artemis in coproductie met Veenfabriek. Van 17/4 t/m 4/5 in Het Zonnehuis, Amsterdam-Noord. Kaarten via Theater Bellevue.