Sinterklaasboeken

Bij Loes Riphagen draagt hij Mickey Mouse-sokken, Marije Tolman gaf hem een gestreepte pyjama met kniestukken en op de illustraties van Typex is zijn tabberd zo lang dat hij er haast over struikelt. De drie Sinterklazen in de nieuwe serie Sinterklaasboeken van Douwe Egberts hebben uiterlijk weinig gemeen, maar wat ze met elkaar delen is dat geen van hen het gemakkelijk heeft in de verrassende en vrolijke verhalen van Youp van ’t Hek, Martine Bijl en Bibi Dumon Tak. De een probeert een ongelukkig pietje van zijn hoogtevrees af te helpen (Sinterklaas en het kleine hoogtevreespietje), een volgende moet streng optreden tegen een piepkleine bandiet (Sint en de cadeautjesdief) en de laatste tracht tevergeefs orde op zaken stellen met zijn opstandige paard (Amerigo Amerigo).

Met de supermarktcampagne wil Douwe Egberts kinderen helpen het plezier in (voor)lezen te ontdekken. Daarmee borduurt de koffie- en theeproducent voort op een traditie die negentig jaar geleden begon: al in 1920 konden klanten sparen voor een boek, destijds De avonturen van Flip en Flap.

De Sinterklaasboekenactie was direct bij aanvang een succes. Niet alleen vanwege de verhalen van bekende Nederlanders (Paul de Leeuw, Herman van Veen, Francine Oomen), maar ook door de gelauwerde illustratoren die zich aan de actie verbonden: Thé Tjong-Khing, Sieb Posthuma, Ingrid en Dieter Schubert. Inmiddels zijn er vier miljoen boeken verspreid en ook nu weer liggen er 600.000 exemplaren klaar om de filialen van C1000 in te gaan.

Marije Tolman, winnares van het Gouden Penseel 2010, illustreerde Sinterklaas en het kleine hoogtevreespietje van cabaretier en bevlogen Sinterklaasvierder Youp van ’t Hek. Haar platen in gemengde techniek ademen een goedmoedig soort naïviteit – alsof het kindertekeningen zijn. Dat is bewust zo gedaan, zegt Tolman. “In mijn andere prentenboeken heb ik nooit op die manier gewerkt, maar juist in een boek over Sinterklaas dat door zoveel kinderen bekeken wordt, wilde ik de details beperken en uitgaan van een simpele lijnvoering.” Tolman is enthousiast over de actie. “Ouders en grootouders die niet zo snel een kinderboekwinkel binnenstappen komen zo toch in aanraking met mooie, goed verzorgde prentenboeken.”

Youp van ’t Hek op zijn beurt is enthousiast over Tolmans tekeningen. “Het is veel en veel mooier geworden dan ik ooit had durven dromen. Ze heeft het boek tot een echt boek gemaakt!”

Actrice, cabaretière en schrijfster Martine Bijl schreef een verhaal over een kabouter die op dievenpad gaat in Sints cadeautjespakhuis. De minidelinquent wordt op heterdaad betrapt waarop een geestige woordenwisseling tussen de twee rood bemutste mannen volgt (Sint: bij mij heet dat een mijter). Bijl vindt het belangrijk dat een prentenboekenverhaal zowel kinderen als hun ouders aanspreekt. “Maar eigenlijk schrijf ik altijd alleen maar wat ik zelf leuk vind. Tot nu toe werkt dat.” Het idee voor Sint en de cadeautjesdief liet even op zich wachten. “Ik heb zelden direct een idee. En als ik het eenmaal heb, schrijf ik ook nog niet snel. Zoals ze wel zeggen: schrijven is zitvlees. En ik vind het zelf niet gauw goed genoeg.”

Riphagen tekende de Sint met potlood tegen een achtergrond van aquarel en stopte de illustraties vol kleine grapjes: Sint richt zijn dartpijltjes op het hoofd van een chagrijnige Kerstman en de elftallen van het tafelvoetbalspel bestaan uit louter Sinterklazen.

Haar goedheiligman is al schetsend ontstaan, vertelt ze. “Ik heb er verschillende getekend en toen de leukste gekozen.” Dat was er een met een uilig brilletje en – zoals veel van haar prentenboekenfiguren – een lange neus. Grinnikend: “Ja, ik teken nogal veel lange neuzen, ik weet ook niet waarom.”

Tolman en Riphagen gelden in de kinderboekenwereld als jonge talenten. Tekenaar Typex komt uit een andere hoek. Hoewel hij eerder een deel verzorgde in de voor kinderen bedoelde Gouden Boekjes-reeks is hij vooral bekend als striptekenaar voor de VPRO-gids, Vrij Nederland en NRC Handelsblad. Nu heeft hij Amerigo Amerigo van Bibi Dumon Tak geïllustreerd. De veelvoudig bekroonde kinderboekenschrijfster is blij met zijn tekeningen. “Typex is een rijke geest die ontzettend veel aan mijn verhaal heeft toegevoegd. De hoefijzers naast Amerigo’s bed, de afbeeldingen van de Sint aan zijn slaapkamermuur, de knuffelsinterklaas waarmee hij slaapt – dit paard is echt idolaat van zijn baas.”

Dat Dumon Tak Sints paard als hoofdpersoon koos, is geen verrassing; de schrijfster brak door met informatieve kinderboeken over dieren. “Als kind al vond ik de Sinterklaasliedjes over het paard het leukst. Die werden altijd overgeslagen, dan moest het weer over die stoomboot gaan, maar voor mij begon het pas als ik over paardenvoetjes mocht zingen.”

Omdat Sint en zijn pieten in Amerigo Amerigo bijfiguren zijn besloot Typex een paard te tekenen waarmee hij alle kanten op kon. “Hij moest meer in huis hebben dan het standaard paardenpalet,” aldus de tekenaar, “op non-verbale wijze moest hij zo’n beetje alles kunnen uitdrukken.” In een nostalgische stijl die verwijst naar een niet nader bepaald verleden tekende hij met penseel en computer een stevig ros dat op de ene bladzijde bevallig over Amsterdamse trapgevels trippelt om zich op de volgende voor een kast vol wortels neer te vlijen – als de wulpse paardenversie van een Rubens-vrouw. 

“Als striptekenaar ben ik gewend een verhaal in beelden te vertellen,” zegt Typex. “Op een illustratie in een kinderboek moet je de tekst niet herhalen, dat is saai. Kinderen zijn herlezers. Juist voor hen is het belangrijk dat er iedere keer iets nieuws te ontdekken valt. Het Sinterklaasfeest is een geweldig onderwerp voor een tekenaar. Er hangt een soort romantiek omheen die ik kan uitdrukken in mijn werk, maar waar ik tegelijkertijd een beetje de draak mee kan steken.”