Interview Harry Kies

Hij heeft ze in de loop der jaren regelmatig zien passeren: cabaretiers voor wie de lach van het publiek belangrijker is dan de intentie waarmee de grap wordt gemaakt. Als de zaal het maar leuk vindt, dan is het doel bereikt. Het is een instelling die Harry Kies (1953) niet deelt. ‘Ik heb me altijd sterk gemaakt voor inhoudelijk kwalitatief, goed cabaret. Dat was het uitgangspunt toen ik in 1978 als student betrokken raakte bij het eerste Leidse Cabaretfestival, dat zich met persoonlijk engagement wilde onderscheiden van andere festivals waar het accent vaak op de vorm lag, en dat is zo gebleven. De inhoudelijke betrokkenheid van onze artiesten is het keurmerk van Harry Kies Theaterprodukties geworden en heeft in de loop der jaren voor een sterke positie gezorgd bij theaters, publiek en de omroepen. Kunst, podiumkunst, moet altijd over inhoud gaan, vind ik. Ook amusement dient daaruit voort te komen. Helaas is er een flink aantal theaters in ons land dat het zich niet kan permitteren alleen op inhoudelijke gronden te programmeren. Daar is veel amusement te zien dat voor podiumkunst doorgaat. Het beeld dat er te veel cabaretiers zouden zijn, zoals door sommigen wordt gesuggereerd, klopt dan ook niet. Er is hooguit een groep slechte of minder goede cabaretiers die wel publiek trekken en door theaters geboekt worden omdat ze goedkoop zijn. De selectie aan de poort laat in dat opzicht te wensen over; inhoudelijke criteria en de vraag van het publiek sluiten niet goed op elkaar aan. Dat dilemma speelt overigens niet alleen bij cabaret, het geldt voor alle podiumkunsten.’

Dat Harry Kies aan het hoofd zou komen te staan van een impresario dat cabaretiers als Kees Torn, Lebbis, Marc-Marie Huijbregts, Micha Wertheim, Lenette van Dongen en Dolf Jansen vertegenwoordigt, lag niet in de lijn der verwachtingen. Kies groeide op in een gezin waarin kunst en cultuur nauwelijks aandacht hadden. ‘Op school telden rekenen, taal, gedrag en vlijt. Als je daar een acht voor had, kwam het wel goed. Welbeschouwd ben ik in veel dingen een self made man, een ondernemer in de genen. Ik ben ook een sociaaldemocraat in de zin van Den Uijl. Dat betekent heel simpel dat ik geloof in solidariteit. Je zou me een linkse ondernemer kunnen noemen, hoewel ik met het huidige politieke links weinig meer heb. Maar met rechtse politiek en ondernemers heb ik nog veel minder. Dat maakt me al jaren min of meer partijloos en dat is voor een ondernemer als ik wel zo handig.’

Een ondernemer die niet vast zit aan één discipline, maar graag buiten de lijntjes denkt. In 2005 werd hij medeproducent en onderdeel van het creatieve team van de musical Turks Fruit, later genomineerd voor vijf Musical Awards waarvan er twee werden verzilverd. Er volgden meer muziektheaterproducties: Route 66, Dromen zijn bedrog, Herinnert u zich deze nog?.

Kies: ‘Ik heb me op muziektheater gericht, omdat het me de kans bood om mijn eigen ideeën vorm te geven in een theatervoorstelling. Dwarse, inhoudelijke musicals wilde ik maken, met een ander dan alleen maar buitenkant muzikaal idioom. Pop en rock. Maar ook inhoud: kanker en dood in Turks Fruit, vadermoord in Route 66, euthanasie in Dromen zijn bedrog.
De liedschrijfkunst kon wel een impuls gebruiken, het is een vak dat de afgelopen decennia verwaarloosd is. Ja, er is een aantal goede liedkunstenaars. Maarten van Roozendaal, Theo Nijland, Kees Torn, Jeroen van Merwijk, Hans Dorrestijn. Maar van de meeste cabaretiers die ook liedjes brengen, van NUHR tot Lebbis, is de kwaliteit zo slecht dat ik het jammer vind dat ze niet meer materiaal bestellen bij bijvoorbeeld Jan Rot, Jeroen Zijlstra, Sjoerd Kuijper, Jan Boerstoel of Katinka Polderman. Maar nee. Liever schrijven ze met twee kampvuurakkoorden en wat Sinterklaasrijmelarij zelf een lied. Zonde. Met mijn muziektheaterproducties heb ik de laatste zes jaar geprobeerd nieuw oorspronkelijk Nederlands repertoire te ontwikkelen. Dat heeft veel opgeleverd.’

Behalve de inspanningen voor het Nederlandse lied, waren er de bestuurlijke taken. Vier jaar lang was Kies voorzitter van de VTP (Vrije Theaterproducenten, tegenwoordig VVTP) tot daar een jaar of negen geleden de bom barstte. ‘Een deel van de leden, onder wie ik zelf, wilde het hebben over meer dan geld en werkgeverszaken. Over de inhoud dus, en artistieke criteria. Het andere deel wilde dat beslist niet. Het leidde ertoe dat twaalf leden zich hebben afgescheiden van wie er zes lid werden van de VNT (Vereniging Nederlandse Theatergezelschappen, tegenwoordig de NAPK). Ik kwam uiteindelijk in het bestuur van de VNT terecht. Dat bestuur kreeg te maken met de voorboden van wat nu de crisis in de podiumkunsten wordt genoemd. De huidige discussie komt allerminst uit de lucht vallen; ruim zes jaar geleden werd er binnen de VNT al uitvoerig over gesproken. Men wist toen al dat het maatschappelijk draagvlak voor uitgebreide subsidiering ter discussie stond. Als nieuw bestuurslid viel ik midden in de situatie. Ik trof zeer gemotiveerde, inhoudelijk sterke mensen met een groot hart voor kunst. Het enige waaraan het ontbrak was cultureel ondernemerschap, zoals dat volgens mijn maatstaven behoorde te zijn. Dat was niet zo gek. Geld verdienen was voor de gesubsidieerde gezelschappen nooit een directe opdracht geweest. Men moest hoogstens vijftien procent van de omzet binnenhalen, vaak minder. En op de portemonnee passen – tekortmanagement – is toch iets anders dan geld verdienen. Ik heb toen geprobeerd een beweging op gang te krijgen om meer oog voor ondernemerschap te ontwikkelen. Als het om inhoud gaat, hoeft er in principe geen onderscheid te zijn tussen gesubsidieerde en niet-gesubsidieerde producenten. Hummelinck Stuurman, Pim Wallis de Vries en Inge Bos hebben veel toneel gebracht van hoge kwaliteit. Hun opdracht was alleen anders dan van gesubsidieerde gezelschappen. Die was om zoveel mogelijk publiek te werven. Vanuit die gedachte maak je als producent andere keuzes. In de huidige politieke situatie worden ook de niet-gesubsidieerde gezelschappen en producenten gedwongen over die opdracht na te denken. Maar zoals ik al zei: echt nieuw is dat niet. Ik vind het alleen jammer dat de staatssecretaris en zijn staf nu stellen dat er 200 miljoen af moet zonder de podiumkunsten aanknopingspunten te bieden in welke richting de politiek denkt. Toch ben ik ervan overtuigd dat ondernemerschap binnen de gesubsidieerde podiumkunsten binnenkort vanzelf opkomt, er zit genoeg talent. Voor mij zijn de gesubsidieerde en de niet-gesubsidieerde podiumkunsten geen verschillende werelden. Theaterbezoekers kijken ook niet uit welk kamp de afzender komt, die kiezen een voorstelling, niet een producent. Of er subsidie aan te pas is gekomen maakt niet uit. Het gaat erom dat de voorstelling goed is.’

Met grote interviews in NRC en de Volksrant rond zijn vertrek lijkt het of de cabaretwereld van de ene op de andere dag een belangrijk impresario is kwijtgeraakt, maar zo zwart-wit liggen de zaken niet, zegt Kies. De afgelopen jaren liet hij het cabaret al volledig aan zijn collega Helga Voets over, zodat hij zich op muziektheater kon richten. ‘Ik ben al langer uit het cabaret weg dan mensen denken. Helga zet een bedrijf voort dat zij de laatste zes jaar heeft vormgegeven. Dat al min of meer helemaal van haar was geworden. Ik verbind mijn naam niet langer aan dat bedrijf, omdat dat deel van mijn leven is afgerond. Het heeft geen nut dat mijn naam blijft kleven aan iets wat ik niet meer doe en ambieer. Ik ambieer andere dingen. Wellicht ook in de podiumkunsten. Ik heb zo veel plannen en ideeën dat een zwart gat angstig voor mij wegrent.’