Jip en Janneke de mjoeziekul

Regisseur Rieks Swarte pakt het in zijn ‘mjoeziekul’ iets rigoreuzer aan: sleurend aan twee kanten wordt Jip bijna uit elkaar gerukt. De toon is gezet: in Jip en Janneke is het oorspronkelijke materiaal flink aangezet en opgevrolijkt. Het is natuurlijk vloeken in de kerk, maar daarmee is deze familievoorstelling een stuk geestiger dan de toch wel gedateerde, brave boekjes, waarvan er meer dan vijf miljoen zijn verkocht. De jaren vijftig tuttigheid is er zeker (het verlangen naar een wasmachine wordt bezongen), maar die wordt op milde wijze geridiculiseerd.

Swarte koos als zo vaak in zijn ‘speelgoedvoorstellingen’ voor een samenspel van poppen en mensen. Jip en Janneke zijn opgetrokken uit stof en net zo zwart-wit als op de oerillustraties van Fiep Westendorp. Ze beleven hun huis-, tuin- en keukenavonturen tegen een over waslijnen gedrapeerd decor en krijgen grotesk tegenspel van acteurs in bontgekleurde kostuums: twee ouderparen en wat loslopende boeren, postbodes en ijscomannen. Waar Jip en Janneke boekgetrouw rondklooien met hond Takkie en poes Siep en hun kleutergekeutel in authentieke kindertaal ventileren (‘Dag Janneke z’n moeder’), zijn het die volwassenen die de voorstellingen met hun anachronistische gedrag naar hilarische hoogten stuwen.

Swarte koos voor hem vertrouwde acteurs die zijn theatertaal van humor, overdrijving en betrokkenheid feilloos op toneel weten te vertalen. Ze delen vette knipogen uit naar de volwassenen in de zaal. De idiote dans van Rogier in ’t Hout (Jips vader) en de koppen grotere Theun Plantinga (Jips moeder) is wat dat betreft exemplarisch. Minstens zo knap is het spel met de poppen, waarbij alle details kloppen: de manier waarop Jip met trillende benen over onzichtbaar prikkeldraad klimt is van het hoogste niveau. Fay Lovsky stoffeerde de voorstelling met een muzikaal tapijt, dat prachtig kleurt bij de heldere liedteksten. Wie denkt daarmee in een traditionele musical te zijn beland, rekent buiten Rieks Swarte, die een grande finale uit z’n hoge hoed tovert waarmee hij het genre op ludieke wijze op de hak neemt.

Jip en Janneke de mjoeziekul, Firma Rieks Swarte en Bos Theaterproducties, 4+. Regie Rieks Swarte. Gezien 16/10 Haarlem. 13/11 Schouwburg Amstelveen, 23-30/12 DeLaMar, 18/2 De Meervaart.

***** (5 sterren)